19 czerwca 2026 r przy grobie Stanisława Latwisa na Cmentarzu Wojskowym  na Powązkach w Warszawie spotkali się przedstawiciele warszawskich stowarzyszeń lotniczych , wśród nich członkowie  Stowarzyszenia Lotników Polskich, Stowarzyszenia Seniorów Lotnictwa Wojskowego RP, Warszawski Klub Seniorów Lotnictwa,  aby oddać hołd lotnikowi- kompozytorowi. 
O tej legendarnej postaci opowiedział  Jan Stefaniuk z SLP.
   Por. pil. obs. Stanisław Latwis był nie tylko utalentowanym lotnikiem Wojska Polskiego, ale również kompozytorem melodii słynnego „Marsza Lotników” – pieśni, która do dziś jest symbolem polskiego lotnictwa.
Urodził się 19 czerwca 1906 roku w Stanisławowie pod Witebskiem. Służył w 111 Eskadrze Myśliwskiej 1 Pułku Lotniczego w Warszawie, a następnie został instruktorem w Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa w Dęblinie. Należał do grona najbardziej obiecujących pilotów swojego pokolenia, uczestniczył również w przygotowaniach do międzynarodowych zawodów lotniczych Challenge.
Jego drugą wielką pasją była muzyka. W 1933 roku opracował melodię „Marsza Lotników” na motywach historycznego „Marsza Kosynierów”. Słowa do utworu napisała Aleksandra Zasuszanka. Pieśń szybko zdobyła popularność w środowisku lotniczym, a w 1937 roku została oficjalnie uznana za Marsz Polskiego Lotnictwa. Niestety Stanisław Latwis nie doczekał tego wyróżnienia.
29 maja 1935 roku, podczas lotu szkolnego na samolocie Potez XV w Dęblinie, doszło do katastrofy lotniczej. Maszyna wpadła w korkociąg i rozbiła się, a por. Stanisław Latwis oraz szkolony przez niego lotnik zginęli na miejscu. Miał zaledwie 29 lat.
Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Jego melodia przetrwała jednak próbę czasu i do dziś rozbrzmiewa podczas najważniejszych uroczystości lotniczych, przypominając o człowieku, który połączył dwie pasje – latanie i muzykę.
Po złożeniu kwiatów i zapaleniu zniczy uczestnicy spotkania udali się na miejsce wiecznego spoczynku 5Kazimierza Pogorzelskiego -wieloletniego Prezesa Stowarzyszenia Lotników Polskich. Tam, upamiętniając życie i dokonania tego świetnego lotnika  zapalono znicze, a płk. Ryszard Karpiński w imieniu członków stowarzyszenia złożył wiązankę kwiatów.
Opr. Dariusz Kwiatkowski
Zdjęcia: Konrad Rydołowski, Dariusz Kwiatkowski
/Multimedia Wikipedia Commons/

       Jan Nagórski urodził się w 1888 we Włocławku. Zasłynął jako polski pionier lotnictwa i pierwszy pilot, który wykonywał loty nad Arktyką. Pierwsze doświadczenia w tego rodzaju lotach zdobył poszukując na polecenie władz rosyjskich zaginionych członków ekspedycji polarnej, wśród których był słynny rosyjski badacz Gieorgij Siedow. Do poszukiwań wykorzystano samolot Farman MF.11, co było pierwszym takim przedsięwzięciem w historii. Samolot w częściach został przetransportowany statkiem na Nową Ziemię.  Po dotarciu do archipelagu Nowa Ziemia wraz z mechanikiem Eugeniuszem Kuzniecowem Nagórski samodzielnie zmontował samolot w trudnych warunkach arktycznych.

Pierwszy lot nad Arktyką

21 sierpnia 1914 roku wykonał pierwszy w historii lot nad Arktyką. W ciągu kilku tygodni odbył pięć lotów rozpoznawczych, pokonując ponad 1100 kilometrów nad lądem i Morzem Barentsa. Podczas jednej z wypraw odnalazł dokumenty należące do ekspedycji Gieorgija Siedowa, co dostarczyło cennych informacji o losach polarników.

Podczas I wojny światowej służył w lotnictwie morskim. Wykonując zadanie bojowe nad Bałtykiem został zestrzelony przez Niemców i został uznany za zaginionego. Tymczasem odnaleźli go marynarze z   rosyjskiej łodzi podwodnej. Po 1945 r pracował jako inżynier w Polsce. Swoje loty nad Arktyką opisał w książce” Pierwszy nad Arktyką”. Dzięki tym lotom Nagórski zdobył miano pierwszego lotnika polarnego na świecie. Jego doświadczenia i wskazówki dotyczące lotów w warunkach arktycznych były później wykorzystywane przez kolejnych badaczy i pilotów polarnych. Zmarł w Warszawie w 1976 roku i został pochowany na Cmentarzu Północnym.

Odsłonięcie tablicy pamiątkowej

W dniu 9 czerwca Stowarzyszenia Lotników Polskich (SLP) uczestniczyło w wyjątkowej uroczystości odsłonięcia tablicy upamiętniającej polarne dokonania lotnicze polskiego pilota arktycznego – Jana Nagórskiego. Następnie zebrani udali się na Cmentarz Północny w celu złożenia wspólnych wiązanek kwiatów na grobie tego wybitnego lotnika, inżyniera i odkrywcy. Oddaliśmy hołd jego odwadze i niezwykłym osiągnięciom.

 SLP reprezentował historyk Jan Stefaniuk.
Opr. D.  Kwiatkowski,   Zdj.  Jan Stefaniuk,   Zdj.  wikipedia.com,

SLP Poleca
Książka „Pierwszy nad Arktyką” autorstwa Jana Nagórskiego to wspomnienia polskiego pilota, który w 1914 roku jako pierwszy człowiek odbył lot samolotem nad obszarami polarnymi. Publikacja ta, wydana w 1958 roku przez Ministerstwo Obrony Narodowej, stanowi cenne źródło wiedzy o pionierskich działaniach w lotnictwie arktycznym.
Dostępne opracowania
Jan Nagórski – „Pierwszy nad Arktyką” – wyd. MON, Warszawa 1958 rok,

Jan Nagórski– „Nad płonącym Bałtykiem”, Warszawa, 1960

Bohdan Arct – „Poczet wielkich lotników” – wyd. Nasza Księgarnia 1966 rok.

KoniecznyR., Malinowski T. – Mała encyklopedia lotników polskich – Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1983, s. 115–119

Andrzej Kotowiecki– „Pierwszy Nad Arktyką”, Biuletyn Polarny nr 11, wyd. przez Komisję Historii i Dokumentacji Badań Polarnych, Komitetu Badań Polarnych Polskiej Akademii Nauk i Klub Polarny Polskiego Towarzystwa Geograficznego, str. 61-64, Kraków-Toruń 2003 rok.

          Następnie przedstawiciel Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych odczytał list Ministra Lecha Parella i wręczył medal „Pro Patria” panu płk. pil. w st. spocz. dr. Stanisławowi Nizińskiemu.  Stowarzyszenie Lotników Polskich wyróżniło zasłużone osoby bransoletką z szachownicą (symbolem zwycięstwa).

Otrzymali ją:

• Anna Brabander (Prezes Stowarzyszenia Polska Afryka Południowa),
• Romuald Starosielec (redaktor),
• Kamil Basicki (przedstawiciel Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych)
• Andrzej Szymczak (pilot fotograf)

          Pani Joannie Borkowskiej złożyliśmy życzenia imieninowe i odśpiewaliśmy 100 lat.

          Dalszą część spotkania wypełniła prelekcja redaktora Romualda Starosielca pod tytułem: Projekty rozwoju polskiego lotnictwa wojskowego w latach 1918 – 1939.

          Po prelekcji wywiązała się dyskusja, którą zakończyła późna pora.  Kolejne spotkanie zaplanowano na 24 czerwca br.

Tekst: Piotr Skrzyński
Zdjęcia: Mikołaj Wlekliński i Konrad Rydołowski

          Po uroczystości liturgicznej o godz. 14.00 odbyła się Konferencja z udziałem historyków, którzy w oparciu o przeprowadzone badania, w swoich referatach zaprezentowali klimat rządów sanacji, podłoże i motywy Józefa Piłsudskiego, niszczycielską siłę kultu jednostki, kosztem poróżnienia jego zwolenników z wyszukanymi „przeciwnikami”. Mottem spotkania było hasło: „Zaczęło się na mości Poniatowskiego, a skończyło na Mościckim”, które cały czas pozostaje dla nas przestrogą. W okresie sanacji lojalność i pochlebstwo wobec Piłsudskiego, była wyznacznikiem pozycji każdego Polaka. Pomimo różnych propozycji objęcia rządu czy prezydentury odrzucał je, w obawie odpowiedzialności przed suwerenem.

          Zaprezentowane referaty historyków z całego Kraju i bogaty ich materiał źródłowy wskazują na powracającą falę licznych negatywnych zjawisk. Bądźmy uwrażliwieni na obecnym zakręcie historii. Rozwaga i dobro Ojczyzny wartością nadrzędną!  

Tekst: Ryszard Karpiński
Zdjęcia: Piotr Skrzyński

          W tym konflikcie zbrojnym uczestniczyły państwa ze wszystkich kontynentów, a łączna liczba zaangażowanych w nim ludzi wyniosła około 1,7 miliarda, z czego 110 milionów było żołnierzami. W czasie wojny życie straciło według różnych źródeł od 50 do 78 milionów osób, z których większość była cywilami.  Było to efektem wdrażania w życie zbrodniczych ideologii, wśród nich tej mówiącej o wyższości rasowej Niemców nad innymi narodami.

          Dla dziesiątek tysięcy więźniów obozów koncentracyjnych, które wyzwalała armia sowiecka, koniec wojny był dniem oznaczającym, że udało im się przeżyć piekło stworzone przez Niemców. Jednak dla żołnierzy Armii Krajowej dzień ten stanowił początek prześladowań, a w wielu wypadkach wyroków śmierci wydawanych przez władze komunistyczne, które podporządkowały się dominacji Rosji Sowieckiej. Zamknęło to również drogę powrotu do ojczyzny wielu żołnierzom walczącym w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Nowy podział na strefy wpływów w Europie i utrata przez Polskę ziem kresowych sprawił, że nie mogli oni wrócić do rodzinnych domów.

          Uczestniczący w uroczystości odbywającej się na Placu Piłsudskiego przed Grobem Nieznanego Żołnierza minister Lech Parell szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił, że dla części społeczeństwa zakończenie okupacji niemieckiej oznaczało odzyskanie wolności, natomiast dla innych początek represji ze strony Związku Sowieckiego.

          List Prezydenta RP Karola Nawrockiego skierowany do uczestników uroczystości przeczytał doradca Prezydenta prof. Dariusz Dudek.

          Następnie głos zabrał wiceminister Obrony Narodowej Stanisław Wziątek, który podkreślił jak ważna jest pamięć o ofiarach II wojny światowej i szacunek dla nich. Rodzi ona poczucie odpowiedzialności za teraźniejszość i przyszłość.

          Dzisiejsze uroczystości były okazją do oddania hołdu zarówno poległym żołnierzom walczącym o niepodległość Polski na wszystkich frontach II wojny światowej jak i dla milionów cywilów, którzy stracili życie w wyniku działań wojennych i planowej eksterminacji.

          Wieńce na płycie Grobu Nieznanego Żołnierza złożyli przedstawiciele władz i instytucji państwowych, służb mundurowych, kombatanci, organizacje patriotyczne, społeczne, uczniowie i mieszkańcy Warszawy, oddając tym samym hołd polskim żołnierzom i cywilnym ofiarom II wojny światowej. Wieniec w postaci biało-czerwonej szachownicy w imieniu Stowarzyszenia Lotników Polskich złożyli płk. pil. Ryszard Karpiński, sekretarz SLP Joanna Filipowicz i Waldemar Krzemianowski, a w poczcie sztandarowym byli prezes Stowarzyszenia Lotników Polskich por. rez. naw. Piotr Skrzyński i płk. Robert Włodarczyk

Tekst: Dariusz Kwiatkowski
Zdjęcia: Konrad Rydołowski