Święto Lotnictwa Polskiego obchodzone jest co roku 28 sierpnia. W tym dniu oddajemy hołd wszystkim lotnikom – zarówno wojskowym, jak i cywilnym. W całej Polsce organizowane są uroczystości, pokazy lotnicze, wystawy oraz spotkania z pilotami, składane są wieńce i zapalane znicze.
W Warszawie uroczystości odbędą są przy Pomniku Lotnika znajdującego się u zbiegu ulic Żwirki i Wigury oraz Wawelskiej, Pomniku ku Czci Lotników Polskich Poległych w latach 1939–1945 na Polach Mokotowskich, Pomniku Chwała Lotnikom Polskim na cmentarzu wojskowym na Powązkach,
Pomniki te przypominają o bohaterstwie polskich lotników i ich wkładzie w historię Polski. Są miejscami pamięci, refleksji i patriotycznych uroczystości
Święto Lotnictwa Polskiego to okazja do uhonorowania wszystkich osób związanych z lotnictwem oraz do przypomnienia bogatej historii polskich skrzydeł.
Pomnik Lotnika u zbiegu ul. Żwirki Wigury/ autorstwa Edwarda Wittiga
Pomnik Lotnika /pierwotna nazwa Pomnik ku Czci Poległych Lotników /autorstwa Edwarda Wittiga ma szczególne znaczenie dla historii polskiego lotnictwa, ponieważ jego historia pokazuje, jak wielkim szacunkiem darzono ludzi, którzy w pierwszych latach rozwoju polskiego lotnictwa wzbijali się w powietrze i bronili niepodległej Polski.
Kiedy dziś patrzymy na Pomnik Lotnika w Warszawie, trudno oprzeć się wrażeniu, że jest monumentalny. Nie tylko dzięki swojej wysokości, lecz także idei, którą miał wyrażać: pamięć o poległych, duma z odzyskanej niepodległości i przekonanie, że człowiek może wzbić się wyżej, niż kiedykolwiek wcześniej.
W 1922 roku został powołany Komitet Organizacyjny Budowy Pomnika ku czci Poległych Lotników. Honorowy protektorat objął prezydent Rzeczypospolitej Stanisław Wojciechowski. Wśród prezesów komitetu znaleźli się między innymi marszałek Sejmu Maciej Rataj, marszałek Senatu Wojciech Trąpczyński oraz minister spraw wojskowych generał Kazimierz Sosnkowski.
Projekt powierzono Edwardowi Wittigowi. Artysta rozpoczął pracę w 1922 roku w swojej pracowni przy ulicy Wiejskiej. (rzeźbiarzowi pozował major Leonard Zbigniew Lepszy).
Pomnik miał stanąć na placu Unii Lubelskiej, trzeba było dokładnie obliczyć proporcje figury i cokołu i wkomponować w otoczenie. Wittig korzystał w tym czasie z porad architekta Antoniego Jawornickiego, członka Komitetu Budowy Pomnika.
Ostatecznie figura miała mieć 5,95 metra wysokości, a cokół 9,07 metra. Tak wielkie dzieło szybko przestało mieścić się w zwykłej pracowni. W 1925 roku pracownię Wittiga przeniesiono więc do gmachu Ministerstwa Rolnictwa przy ulicy Senatorskiej 15. Tam rozpoczęła się praca nad monumentem w jego rzeczywistej skali.
Na uroczyste odsłonięcie trzeba było jednak poczekać jeszcze dwa lata. Nastąpiło ono 11 listopada 1932 roku, podczas obchodów Święta Niepodległości, a także pierwszego Święta Lotniczego pomnik stanął na placu Unii Lubelskiej, stając się jednym z charakterystycznych punktów Warszawy.
Zdjęcia Pomnika Lotnika na Placu Unii Lubelskiej z 1932/3 r
Narodowe Archiwum Cyfrowe
Miał też swoją historię okupacyjną. W 1939 roku monument przetrwał bombardowania Warszawy.
W 1942 r , w przededniu Święta Konstytucji III Maja Harcerze Szarych Szeregów, Jan Gut i Jan Bytnar „Rudy” z narażeniem życia umieścili na cokole znak Polski Walczącej.
Okupanci orientowali się jakie znaczenie dla Polaków ma pomnik i dlatego w 1943 r Niemcy zdjęli z postumentu figurę i jej większą część przetopili na cele wojenne. Warszawski lotnik zniknął więc z miasta, ale nie z pamięci jego mieszkańców.
Po wojnie podjęto próbę odtworzenia dzieła.
Rekonstrukcja była możliwa dzięki zachowanym fragmentom oryginału, nielicznym fotografiom i rysunkom oraz niewielkiemu modelowi przechowywanemu w Muzeum Narodowym w Warszawie przez Alfreda Jesiona.
Odtworzony pomnik stanął w nowym miejscu u zbiegu ulic Żwirki i Wigury oraz Wawelskiej.
Odsłonięcia pomnika było 9 września 1967 r podczas uroczystej promocji oficerów szkół lotniczych, po czym nastąpiła parada powietrzna i defilada wojskowa.
Dziś postać lotnika nadal stoi wysoko nad ulicą.
Nie opowiada historii jednego człowieka.
Pomnik Lotnika stał się znakiem całego pokolenia, które patrzyło w niebo z mieszaniną patriotyzmu, odwagi i wiary w przyszłość.
Pomnik ku Czci Lotników Polskich Poległych w II Wojnie Światowej 1939-1945
Kolejnym ważnym miejscem, w którym oddajemy cześć naszym lotnikom jest dawne lotnisko mokotowskie, gdzie znajduje się Pomnik ku Czci Lotników Polskich Poległych w II Wojnie Światowej 1939-1945.
Odsłonięty został 27 sierpnia 2003 roku 19.00 w 59 rocznicę startu ostatniego samolotu z Włoch z zaopatrzeniem dla powstańczej Warszawy. W uroczystości odsłonięcia udział wzięli Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Aleksander Kwaśniewski, Dowódca Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, przedstawiciel Lotnictwa Marynarki Wojennej oraz przedstawiciel Fundacji Stowarzyszenia Lotników Polskich w Wielkiej Brytanii.
Koszty budowy pomnika pokryła Fundacja Stowarzyszenia Lotników Polskich w Wielkiej Brytanii, korzystając ze środków pochodzących ze składek własnych oraz wpłat Skrzydeł Stowarzyszenia działających w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii, Afryce Południowej, Argentynie, Brazylii i Belgii.
Autorami projektu pomnika byli Marek Dziewulski oraz jego ojciec, Tadeusz Dziewulski – były pilot 315. Dywizjonu Dęblińskiego Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie – a także Biuro Projektowo-Konsultingowe „Stolica”.
Pomnik składa się z trzech elementów, pierwszy to plac przed pomnikiem i brukowana aleja, która symbolizuje pas startowy, drugi to trzy przeplatające się łuki symbolizujące smugi widoczne czasami podczas walk powietrznych. Trzecim elementem jest ściana z granitu na której umieszczono nazwy polskich formacji lotniczych z września 1939, z kampanii francuskiej 1940 r, Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie oraz Ludowego Lotnictwa Polskiego. Na pomniku znajdują się również wyryte godła polskich dywizjonów lotniczych, które zostały sformowane na Zachodzie. Bardzo ważnym elementem pomnika jest lista nazwisk lotników poległych podczas II wojny światowej.
Na półkolistym murze pomnika umieszczono słowa przypisywane Peryklesowi z 431 roku p.n.e.: „Wolność należy do tych, którzy mają odwagę jej bronić.”
Jest to przesłanie dla obecnego i przyszłych pokoleń.
Pomnik „Chwała Lotnikom Polskim”
W 100-lecie Lotnictwa Polskiego, w dniu Święta Lotnictwa na cmentarzu wojskowym na warszawskich Powązkach odsłonięty został w Warszawie pomnik „Chwała Lotnikom Polskim”.
Do grona inicjatorów budowy pomnika należały m.in. Stowarzyszenie Seniorów Lotnictwa Wojskowego RP, Stowarzyszenie Lotników Polskich oraz Warszawski Klub Seniorów Lotnictwa.
W akcie erekcyjnym Pomnika „Chwała Lotnikom Polskim czytamy:
„Stowarzyszenie Seniorów Lotnictwa Wojskowego Rzeczpospolitej Polskiej oraz bratnie stowarzyszenia lotnicze, dla uczczenia 100-nej rocznicy powstania Lotnictwa Polskiego i jego chlubnych dokonań, a także dla uhonorowania i upamiętnienia wszystkich poległych na powietrznych polach bitew, zamordowanych i zaginionych w obronie ludzkości, wystąpiły z ideą budowy pomnika „CHWAŁA LOTNIKOM POLSKIM”.
Pomnik ten ma przywoływać pamięć powietrznych bohaterów wojny polsko – bolszewickiej 1918 – 1920 roku, wrześniowych zmagań roku 1939 oraz wszystkich frontów II Wojny Światowej, których groby oznaczone biało – czerwoną szachownicą rozsiane są po całym ziemskim globie: w ziemi polskiej i wielu innych państw europejskich, piaskach afrykańskich pustyń, śniegach Syberii, wodach Morza Północnego i Atlantyku.
Ma honorować pilotów rajdów lotniczych, zwycięzców Challenge’ów, wizjonerów lotniczych i konstruktorów, oraz tych, którzy w pokojowy czas z honorem i godnością, wiernie służąc krajowi złożyli największą ofiarę życia na ołtarzu Ojczyzny: pilotów linii lotniczych, pilotów aeroklubowych, wychowawców młodego pokolenia lotników, szybowcowych rekordzistów, cichociemnych i entuzjastów sportu spadochronowego, rzeszy inżynierów lotniczych niezastąpionego personelu technicznego i zabezpieczającego.
Będzie to monument wdzięczności dla wszystkich tych, którzy w myśl zasady „PER ASPERA AD ASTRA” nieustępliwie „Podnosili Ojczyste Niebo”.
Niech też w świadomości każdego, kto przechodzić będzie obok tego monumentu, choć na chwilę wróci pamięć o Skrzydlatych Żołnierzach Rzeczpospolitej poległych dla jej chwały gdzieś daleko od Ojczystego Kraju. Niech stanowi przesłanie hartu, męstwa i patriotyzmu dla przyszłych pokoleń lotników.
W ten listopadowy dzień 2016 roku urzeczywistniamy pragnienie polskich lotników wzniesienia Pomnika Chwały wszystkim tym, którzy odeszli w obronie polskiego nieba i tym, którzy walcząc „Za Naszą i Waszą Wolność” polegli przynosząc chwałę Polskim Skrzydłom poza granicami kraju.
CZEŚĆ ICH PAMIĘCI !
Stowarzyszenie Seniorów Lotnictwa Wojskowego Rzeczpospolitej Polskiej, Stowarzyszenie Lotników Polskich, Warszawski Klub Seniorów Lotnictwa oraz Komitet Budowy Pomnika „Chwała Lotnikom Polskim” dziękując za pomoc i zaangażowanie w ucieleśnieniu idei budowy pomnika pamięci wyrażają przekonanie, że z należną powagą zostanie przyjęty przez polskie społeczeństwo, mieszkańców Warszawy, a nade wszystko brać lotniczą polskiego lotnictwa wojskowego i cywilnego.
Ten „Akt Erekcyjny” stanowi fundament pomnika „Chwała Lotnikom Polskim”.
W przeddzień Święta Lotnictwa, 27 sierpnia 2026 roku, przedstawiciele Polskich Sił Powietrznych, członkowie Stowarzyszeń lotniczych i miłośnicy lotnictwa spotkali się o godzinie 8.00 przed pomnikiem „Chwała Lotnikom Polskim”, aby wspólnie oddać hołd tym, którzy swoją odwagą, poświęceniem i służbą zapisali piękną kartę w historii polskiego lotnictwa.
Niech będzie to chwila pamięci o tych, którzy odeszli, wyraz szacunku dla tych, którzy dziś strzegą polskiego nieba, oraz symbol wdzięczności wobec wszystkich, którzy w przyszłości podejmą tę niezwykłą służbę.
Oddajmy hołd ludziom nieba — tym, dla których latanie to pasja, powołanie i służba Polsce.
Opr. D. Kwiatkowski
/szczegółowa relacja z uroczystości wkrótce na slp.info /
Źródła:
Praca zbiorowa pod red. Mjr. dypl. pil. Marjana Romeyki „Ku czci poległych lotników -księga pamiątkowa” Wyd. Komitetu budowy Pomnika Ku Czci Poległych Lotników nakładem Lucjana Złotnickiego Warszawa-1933r.
Władysław Kozicki, „Edward Wittig-rozwój twórczości, Wydano staraniem Komitetu budowy Pomnika Ku Czci Poległych Lotników, Warszawa 1932r.
Wikipedia
Zdj. domena publiczna, NAC
